TFF Başkanı Mehmet Büyükekşi, VAR bilgilendirme toplantısında açıklamalarda bulunuyor. Karakartal editörlerinden Hakan Celep'in katıldığı toplantıda Mehmet Büyükekşi'nin açıklamalarını sizler için derledik.

İŞTE BÜYÜKEKŞİ'NİN AÇIKLAMALARI:

"Göreve geldiğimiz ilk günden beri Türk futbolunun öncelikli meselelerine tüm paydaşlarımızla ortak istişarelerle çözüm üretmek için var gücümüzle çalışıyoruz. Sadece Türkiye değil, tüm dünyada gündemi meşgul eden konu hakem performanslarıdır. Bizler futbolun güzelliklerini, insanları bir araya getiren heyecanını, aile ve çocukların eğlencisi olan, hakem hataları değil maç performansıyla konuşulan bir oyunu gündeme getirmek istiyoruz."

VAR MERKEZİ ZİYARET EDİLEBİLECEK"

"Gelişen ve büyüyen bir futbol ekonomisi önemli. Bu sayede kulüplerimize fayda sağlayabiliriz. Aynı zamanda yayın ihalesinde tutarı ikiye katlayabiliriz. Futbolumuzu başka pazarlara da ihraç edebiliriz. Büyük bir çoğunluk tarafından bilinmeyen, yanlış bilinen VAR protokolünü hatırlatmak için buradayız. Çok önemli bir yeniliğimizi daha sizlerle paylaşmak istiyorum. Önümüzdeki haftadan itibaren VAR merkezimiz maç oynanmadığı günlerde, önceden randevu alınarak, basın mensupları, kulüp başkanları ve teknik adamlar tarafından ziyaret edilebilecek. İlk olarak Salı günü Süper Lig, 1. Lig kulüp başkanları, teknik adamlar ve kaptanlarla başlıyoruz."

"VAR BÜYÜK FAYDA GETİRDİ"

"VAR sistemi sadece puan kaybına uğrayan takımlarımız tarafından bolca eleştirilse de minimum müdahale, maksimum fayda modeliyle çalışmaktadır. Müdahale ettiği pozisyonlarda kesinlik aranıyor. Aksi takdirde protokole göre müdahale hakkı yok. VAR teknolojisi hayatımıza girdiği günden itibaren bariz hataların önlenmesi için büyük fayda getirdi. Ülkemizde futbol VAR ile daha şeffaf bir hale geldik. Dünyanın her yerinde olduğu gibi Türkiye'de de gelişmeye muhtaç alanlar var."

"EN İYİ BİZ UYGULUYORUZ"

"2022-23 itibarıyla dünyada VAR'ın en iyi uygulandığı ülkelerden biriyiz. Sistemi iyileştirme konusunda büyük bir iyi niyetle çalışıyoruz. Farklı ülkelerin yapılarını inceliyoruz. VAR hakemlerimizin eğitimlerine de büyük önem veriyoruz. VAR'ı en iyi uygulayan, örnek ülke olma hedefimiz var. Merkezimizi geliştiriyoruz, teknolojik açıdan yenileniyoruz. Tüm paydaşlarımızdan destek olmaları çağrısını yapmak istiyorum."

"VAR SİSTEMİNE DESTEK SAĞLAYIN"

"Her puan kaybı sonrası eksik bilgilerle ve hayali çizgiler üzerine VAR sistemini ve hakemleri hedef almak yerine, sistemin nerede devreye girdiğini, girmediğini, ofsayt çizgisinin nasıl çizildiğini, seçim kriterlerini, kesinlik zaruretini kamuoyuna anlatmak, sonra da koruyup bu sisteme destek sağlamalarını bekliyoruz."

"MARKA DEĞERİMİZİ ARTIRMAK İSTİYORUZ"

"Türk futbolunun marka değerini artırmak istiyoruz. Tüm futbol paydaşlarını maddi manevi zenginleştirmeyi hedefliyoruz. Futbol ailesinin bütün paydaşlarını zenginleştirmeyi hedefliyoruz. Kulüplerimiz saha içi performanslarını, basın mensupları futbolun güzel yönlerini öne çıkarmalı. VAR'ı çocukların dahi anlayabileceği bir hale getirmek için çizgi film hazırladık. Katılımınız için teşekkür ediyor ve saygılarımı sunuyorum."

ILGAZ: "HAWK-EYE KULLANIYORUZ"

MHK Başkan Vekili Murat Ilgaz: "Kullandığımız teknoloji Hawk-Eye teknolojisi. Dünyada itibar gören bir firma. Diğer firmalar da elbette kullanılıyor ama bu teknoloji daha fazla kullanılıyor. Başlangıçta İspanya gibi ülkeler de başka firma ile çalışıyordu, onlar da Hawk-Eye'a geçti."

VAR NEYİN PEŞİNDEDİR?

VAR açık ve net şekilde gözden kaçan ciddi olayların peşindedir. VAR daha doğru kararın peşinde değildir. Hakemin gözünden kaçan çok ciddi bir olay varsa, açık bir ihlal varsa, hakem tarafından değerlendirilmediyse devreye girer. VAR'ı bir paraşüt gibi kullanabiliriz. İnsan hayatını kurtarabilir. Paraşüt durup dururken kullanılmaz.

"VAR'IN FELSEFESİ BELLİDİR"

VAR'ın felsefesi bellidir. VAR felsefesini büyük bir kaya ile anlatabiliriz. Küçük taşlarla değil. VAR felsefesine göre, 'Karar doğru mu?' sorusu doğru değildir. Doğru sorunun, 'Karar bariz şekilde yanlış mı?' olması gerekmektedir.

"AMAÇ MAKSİMUM YARAR"

VAR hiçbir zaman daha doğru bir kararın peşinde değildir. Amaç nedir? Minimum müdahale ve maksimum yarar. Amaç tüm kararlarda yüzde yüz doğruluk elde etmek değildir. Hakemlerimize VAR yokmuş gibi maç yönetmelerini söyleriz. Seyircilerimizden de VAR yokmuş gibi izlemesini rica ediyoruz.

"SON KARARI HAKEM VERİR"

VAR, hakeme inceleme önerisinde bulunabilir. Son kararı hakem kararlaştırır. Nihai karar da her zaman hakem tarafından verilir. Bazı anlarda incelemenin çok uzun olduğundan yakınırız. Doğruluk, zamandan daha önemlidir. Uzun sürmesi bir handikap değildir. Yeter ki doğruyu bulalım. Hızlansak da bazı anlarda inceleme süresi uzayabiliyor. VAR doğruyu bulmak için ince ayrıntılarıyla inceleme yapar. Onun için süre uzayabiliyor. Doğruluk zamandan daha önemlidir.

VAR'DA İNCELENEN 4 OLAY

4 olayı inceliyoruz. Golleri inceliyoruz, açık ihlal var mı? Buna bakıyoruz. Açık, çok net bir hata var mı? Kırmızı kart da aynı şekilde. Tek istisna ikinci sarı kartlar. Sebebi, birinci sarı kartın da yanlış olma ihtimali var. İlk sarı karta bakmıyorsak, ikinci sarıda adil bir karar olmayabilir. Belki ileride ikinci sarı kartlara bakılabilir. Şu anki protolde bakılmıyor. Nadir de olsa ihraç ya da ihtar verilecek oyuncu karışabilir. Bu durumda da mutlaka VAR devreye girecektir.

"VAR HAKEMİN YARDIMCISIDIR"

"VAR hakemi, 4. hakem gibi bir maç görevlisidir. Hakemin yardımcısıdır. Yeniden oynatma operatörü dediğimiz kişinin yardımıyla oyunun her anını kontrol eder. Bazen yüzlerce anı kontrol etmek durumunda kalırız. 10-15 saniyede işaretleme yapılır. 90 dakika çok dikkatli bir şekilde incelenir. Hiçbir şeyi atlamamak gerekiyor. VAR bu olayı nasıl atlar diye eleştiriler alıyoruz. Orada da kontrol edilen olay, yüzlerle ifade edilebilir. Yaptığımız işaretlemeler yüzlerle ifade ediliyor."

"HAKEM VAR'A BAĞIMLI OLAMAZ"

"Gözden kaçan bir olayda görev alır. Bir tacı, korneri, avantajı gibi hakemin yapacağı görevleri üstlenmez. Bu FIFA, UEFA ve ulusal federasyonlarda tartışıldı. Hakemin VAR'a bağımlı olmaması gerekiyor. FIFA artık bütün hakemlerinden VAR yokmuş gibi maç yönetmesini istiyor. Hakemler bağımlı hale geliyorlar. Sebebi bu. Biz de taç, korner, sarı kart gibi şeylerden kaçınıyoruz. Hakemler, yardımcı hakemler ve dördüncü hakemiyle birlikte maçı yönetiyor. VAR bir hata yaptıklarında yardım edecektir. Bu bilinçle hareket ediyorlar."

AVAR NE YAPAR?

VAR bir kontrol yapıldığında bir tünele girer. Dünya ile irtibatını kaybeder. Bir penaltıyı, elle oynamayı incelerken dünya ile irtibatını koparır, yoğunlaştığı için. O esnada hareketler devam ediyordur. İnceleme yapılma periyodunda AVAR, VAR'ın görevini üstlenir ve işaretlemeler yaparak operatöre bilgileri aktarır. Bu sefer AVAR görevi alır. VAR'ın incelemesi tamamlandıktan sonra önemli bir işaretleme varsa VAR incelemeye devam eder. AVAR da kendi görevine döner. İçeride yoğun şekilde görev paylaşımı vardır. Operatörler de istenilen kamera açısını mutlaka getirirler.

OFSAYT ÇİZGİLERİ NASIL ÇEKİLİR?

"Normal koşullarda 11 kamera ile maç izlenir. Derbide 12 kameranın üzerine çıkılabiliyor. O zaman iki tane operatör oturur. 24 kameralı maçlar olabiliyor. Operatör dediğimiz kişi karar verme sürecinin parçası değildir. Kendilerinden istenilen açıları getirirler. İşaretlemeleri yaparlar. İşaretlemeyi VAR yapar. Eliyle de gösterir. Ofsaytlarda çok önemlidir. Ofsayt pozisyonunda oyuncuların yerleri işaretlenir. Operatör ancak VAR'ın istediği yerleri işaretleyebilir, çizgilerin çekilmesi için görev yapar. Görevi budur."

"55 ÜLKENİN 29'U KULLANIYOR"

Simülasyon olan bölümlerde olaylar için hakemi çağıracaksınız, ofsayt çizgilerini çekeceksiniz. UEFA'ya üye 55 ülkenin 29'u en üst liginde kullanıyor. 55 UEFA üye ülkesinin 5'i en üst ikicin liginde VAR'ı kullanıyor. Türkiye de bunlardan biri. Bir olay olur. Bu olay kontrol veya incelemeye alınır. Kontrol; her şeyi kontrol ederiz. İnceleme bir sonraki olaydır. Kontrol edildikten sonra hakeme, 'Bir inceleme yapıyorum, oyunu beklet' denir. Eğer oyun akıyor ve çok açık bir hata ortadaysa oyunu durdurması istenir. Ama genelde oyun durduğu anda inceleme yapılır. Bu kontrollerin çoğu sessizdir. Yüzlerce kontrol yapılıyor. Çok yüksek oranı sessiz kontroldür. Açık hata yoksa kontrol yapılır, oyun devam eder.

SESLİ KONTROL YAPILAN HALLER

Hangi hallerde sesli kontrol yapılır? Olayın ciddiyetine göre VAR hakemden başlamayı geciktirebilir, oyunu durdurabilir. Hakem ile iletişime geçer, incelemesini yapar, açık hata söz konusu ise sahada inceleme önerir. Sonra da hakem karar verir. Akış temel olarak budur.

HAKEMİN MONİTÖRE GELMEDEN VERDİĞİ KARAR: VOR

Açık bir hata genelde yüzde 99 ofsaytlarla ilgilidir. Ofsayt çizgisi çekildikten sonra hakeme iletilir. Hakem daha sonra kararını verir. Hakemin monitöre gelmeden verdiği karara VOR diyoruz. Elle gol atıldıysa gelip o eli görmeye gerek yok. Gerçektir. Çoğunlukla ofsaytlarda VAR'ın söylemiyle hakem karar verir. 

"BAZEN 3 OLAY OLABİLİYOR"

Bazen 3 olay olabiliyor. Orta sahada potansiyel faul, potansiyel bir ofsayt ve potansiyel bir penaltı gibi. Hayat bunun için gittikçe güçleşebiliyor. Orta sahada potansiyel faul var, işaretleme yapılır. Sonra da diğerleri için. Ofsayt mı, penaltı mı? İşte atak başlangıç anı dediğimiz olay orta sahadaki faul. Peki sizce VAR nereden başlamalı? Faul, ofsayt ve penaltı beklentisi var. Penaltıya 30-40 saniye harcarsınız. 15-20 saniye ofsayta bakacağız. 1.5 dakika gitti. Sonra diyelim ki ikisi de temiz. Ofsayt ve penaltı yok. Bu sefer orta sahadaki faule bakacağız. Ama önceki 2 dakika boşa gidecek. Önce orta sahadaki faule bakabilir miydik? Bakabilirdik. Yılların verdiği deneyimle, algısıyla, en kısa sürecek, en fazla ihlal olduğunu düşündüğü şeye bakacak. Orta sahada faul varsa artık ondan sonraki ofsaytın, penaltının bir önemi yok. Faulü ciddiye alıyorsa oraya bakar.

İNCELEMENİN GECİKME SEBEBİ

7-8 kameraya bakarak karar verildiği de oluyor. Gecikmenin sebebi de bu oluyor. Ofsaytlarda örneğin; perspektif sorunu da olabilir. 16 metre ofsayt kamerasından mı baksam, pilottan mı baksam? Ofsayt olan uzuvlarını nereden tespit etmem gerek? Belki bir kişi ofsaytı bozuyor. Hepsini saniyeler içinde düşünmesi ve bulması lazım. En ufak bir hatada ağır sonuçlar olabiliyor. Eğer atak başlangıç anına bakmadan penaltı verilirse büyük eleştiriler gelir. Açık ve bariz olmayan hatalar da var. Ceza alanı içindeki temaslar hakemin kararına bırakılır. Beyazlı oyuncu rakibini itiyor. Çok net bir hata mı? Taraftar gözüyle bakmayacak olursak VAR'ın karışacağı bir hata değil. Gol değil, faul verse kabul müydü? Bazen ceza sahası içindeki itme ve tutmalarda subjektiflik ağır bastığı için hakem kararı olarak değerlendirilir.

"BİR KANITA İHTİYACI OLMASI GEREK"

Penaltı ile ilgili açık ve bariz bir hataya geçecek olursak... VAR'ın minimum bir tane kanıta ihtiyacı olması gerek. Açık ve net hatada böyle. Hakem çok yakınken bir şekilde atlıyor. Orada VAR, hakemin imdadına yetişiyor. Orada inceleme sonrasında karar veriliyor. VAR, sarı ver, kırmızı ver demez. Disiplin cezası söz konusu için hatırlatma yapabilir. Bu da subjektiftir. Sarı da kırmızı da verilebilir. Açık ve bariz olmayan bir penaltı. Beyazlı takım 2-1 yenik durumda, dakika 66. Bir temas var. Açık ve net mi? Müdahale edilecek kadar ciddi bir kanıt mı? Değil. Buna hakem penaltı çalsa müdahale eder mi? Etmeyecekti. Çünkü bir kanıt var, temas olması ile ilgili.

AÇIK VE NET KIRMIZI KART...

Bazen bazı anlarda yaşanabiliyor. Hakemin atlamaması beklenir. Bazen atlandığı da olabiliyor. O anda mutlaka VAR müdahale edecektir. Üst seviye hakemler maçta yüzde 95 kararlar verirler. Yanlış kararları yüzde 5'i geçmez. Hatalar VAR tarafından giderilir, onarılır. Hakem yetkindir, deneyimlidir. Vermediği doğru kararı VAR tarafından onarılır. Ama halen eksikler olabilir. Bu sadece bizde değil, tüm ülkelerde karşılaşılan bir durum.

AÇIK VE NET OLMAYAN KIRMIZI KART...

Sınırda olan bir olay var. Topuklar yerde. Oyuncu kayarak geliyor. Şiddeti yüksek mi? Ortalama bir şiddeti var. Bütün hesaplardan sonra bu durumda sınırda kabul edilip müdahale edilmiyor. Ama hakem buna kırmızı kart ve sarı çıkarırsa müdahale eder miyiz? Hayır.